Lakiery dyspersyjne mają już ugruntowaną pozycję w palecie środków do uszlachetniania druków. Ich zalety to: łatwość użycia w różnych technikach nanoszenia, niska cena, duża gama o różnych właściwościach, minimalny wpływ na środowisko i zdrowie człowieka, brak lub znikomy zapach na produkcie, dobre rezultaty lakierowania.Od lakieru oczekujemy że naniesiony na podłoże utworzy trwałą błonę silnie związana z powierzchnią arkusza i nada tej powierzchni właściwy wygląd i odporność na ścieranie, zabrudzenia, wodę lub olej.Lakier dyspersyjny jest emulsją czyli zawiesiną mikro kropelek żywicy akrylowej w wodzie. Kropelki otoczone dość mocno przywartymi cząsteczkami wody i dodatkowo obdarzone ładunkiem elektrycznym unikają kontaktu ze sobą, dzięki czemu nie tworzy się jedna wielka kropla żywicy. Po naniesieniu na podłoże, część wody wsiąka, część odparowuje. Kropelki żywicy łączą się i powstaje zasychająca, nierozpuszczalna powłoka lakieru. Tak prosto jest tylko w uproszczonym modelu. Woda H2O stanowiąca nośnik i chroniąca kropelki lakieru jest skomplikowanym roztworem wielu różnych substancji. Do najważniejszych należy amoniak zapewniający dyspersji żywicy odpowiedni ładunek elektryczny. Amoniak NH3 w czasie schnięcia lakieru ulatnia się. Jest bardzo ważne aby w obszarze lakierowania i suszenia zapewniona była dobra wentylacja ponieważ ten gaz w nie przewietrzanych pomieszczeniach może podrażniać oczy i układ oddechowy.Oprócz amoniaku woda zawiera środki ułatwiające zwilżanie podłoża, środki uszczelniające lakierowaną powierzchnię (ogranicza to wsiąkanie wody mogącej uszkodzić drugą stronę arkusza oraz zmniejsza straty lakieru). Chociaż woda stanowi ok.50% składu lakieru dużym błędem jest wyobrażenie, że można bezkarnie rozcieńczać lakier dyspersyjny wodą, która jest tania i łatwo dostępna.Każda dodana kropla wody wymaga dodatkowej energii do odparowania (to kosztuje). Każda porcja wody zmienia lepkość lakieru (czasem bardzo radykalnie i zawsze nieodwracalnie) co wiąże się tworzeniem cieńszych powłok o większej porowatości i gorszym połysku. Powiększa się ryzyko uszkodzenia drugiej strony arkusza migrującą wodą.Producenci zalecają aby w koniecznych przypadkach stosować do zmniejszania lepkości lakieru dodatek roztworu izopropanolu w wodzie (1:1) w ilości nie większej niż 5%. Do lakierów przeznaczonych do lakierowania dwustronnego nie powinno się dodawać czegokolwiek. Lepkość gamy lakierów zawiera się w bardzo szerokim zakresie. Jest to rezultatem stosowania żywic o różnych długościach łańcuchów i ich rozgałęzianiu oraz użyciu odpowiednich emulgatorów. Dzięki temu możemy nanosić je z układu farbowego maszyny offsetowej (postać pasty), lub techniką sitodrukową albo z użyciem wałka z systemem kałamarzyków jak do wklęsłodruku (lakier musi zawierać środki przeciwpienne) a te najrzadsze z układu wodnego. Żywica akrylowa w postaci mikro kropelek bardzo często jest skomplikowanym kopolimerem ( wynik polimeryzacji pochodnych kwasu akrylowego z innymi monomerami). Zapewniają powłoce wysoką elastyczność (gdy chcemy arkusz obrabiać introligatorsko) lub odporność na żółknięcie pod wpływem światła albo ochronę przed powstawaniem siateczki spęknięć (jak na starych, werniksowanych obrazach). Jeśli do żywicy dodano maleńkie kropelki oleju parafinowego lub drobny proszek mineralny to uzyskamy lakier matowy. Gdy w kroplach będzie silikon powłoka zyska dodatkowy połysk. Dodatek wosków i teflonu zapewni lakierowanej powierzchni odporność na ścieranie i dobra śliskość. Jeśli wprowadzimy specjalne pigmenty perłowe lub interferencyjne uzyskamy lakier doskonały do opakowań i reklamy. Te lakiery mieszczą się w grupie lakierów specjalnych różniących się o standardowych szczególnymi cechami np: lakier termotopliwy służący do zgrzewania z kartonowym podłożem kształtek ze sztywnej folii tzw. "blistrów", lakier do kart zawierający specjalne środki zapewniające mu wysoką śliskość (ważne przy tasowaniu!), lakiery do podłoży zadrukowanych wrażliwymi farbami, lakiery wolne od własnego zapachu (do opakowań papierosów i innych używek), lakiery z mikro kapsułkami termoczułymi lub zawierającymi środki zapachowe, lakiery chroniące autentyczność dokumentów. Ważnym zastosowaniem lakieru z tej grupy (primer) jest ochrona podłoży przeznaczonych do lakierowania UV, zadrukowanych wrażliwymi farbami. Uzyskuje się jednolitą powierzchnię podkładu z dobrą izolacją farb i podłoża na które mógłby niekorzystnie oddziaływać lakier UV. Tu konieczna jest uwaga ten lakier (primer) nie może być zastąpiony rozcieńczonym lakierem standardowym. Nie zawiera on wosków, silikonu i innych dodatków zwykle utrudniających dobrą przyczepność lakieru UV do podłoża. Lakiery dyspersyjne są bardzo cierpliwe i tolerancyjne dla wielu błędów. Trzeba jednak chronić je przed mrozem, który niszczy je nieodwracalnie. Nie należy mieszać różnych rodzajów lakierów ani nadmiernie rozcieńczać ich wodą. Dobierać starannie lakier do rodzaju podłoża i przeznaczenia lakierowanego użytku. Zawsze warto zrobić próbę przed polakierowaniem całego nakładu, zwłaszcza gdy farba lub podłoże należy do wrażliwych (zwłaszcza na podwyższone pH). Ułatwi życie skrupulatne mycie elementów maszyny stykających się z lakierem dyspersyjnym niezwłocznie po zakończeniu lakierowania.

Zygmunt M. Wilewski
Dyrektor Techniczny Grafikus Systemy Graficzne