Stosowanie alkoholu izopropylowego (IPA) w systemach nawilżania maszyn offsetowych wiąże się z istnieniem realnego zagrożenia. Alkohol, związek łatwo lotny i zapalny, stwarza poważne ryzyko pożaru. W dodatku jego pary przenikają do krwi w płucach a związki powstające w wyniku jego metabolicznych przemian w organizmie są toksyczne. Od wielu lat trwa proces ograniczania a nawet całkowitej eliminacji IPA ze składu roztworów nawilżających w druku offsetowym. Obecnie, wszystkie firmy zaopatrujące poligrafię w preparaty do druku mają w swojej ofercie wiele produktów zastępujących alkohol lub umożliwiające ograniczenie jego udziału do kilku procent. GRAFIKUS z powodzeniem wdrożył preparat o nazwie "IPAfix" doskonale sprawdzający się w dużych i mniejszych drukarniach. Stosuje się różne rozwiązania. Najstarsze oparte są na substytutach izopropanolu takich jak gliceryna i różne glikole. Maja one zdolność obniżania napięcia powierzchniowego roztworów, co ułatwia zwilżanie płyty offsetowej. Ponieważ składniki roztworu parują znacznie wolniej niż alkohol, płyta nie wysycha zbyt szybko i wystarcza znacznie mniejsza ilość roztworu by prawidłowo przyjmowała farbę. Ułatwia to utrwalanie farby, chroni ją przed utratą połysku i zmniejsza ryzyko niestabilnego pasowania. Wadą tego rozwiązania jest utrata funkcji stabilizacji temperatury układu farbowego związanej z parowaniem alkoholu z powierzchni płyty. Parujący alkohol i jego azeotropowe roztwory wodne, pobierają duże ilości ciepła wywiązującego się w czasie rozcierania i transportu farby z kałamarza na płytę offsetową i obciąg. Niektóre zamienniki alkoholu (np. glikol etylenowy) są toksyczne, mogą również, gdy przekroczy się ich bezpieczną ilość, uszkadzać warstwę drukującą płyty (mięknienie i szybsze wycieranie). Sposobem na zachowanie chłodzącej funkcji roztworu nawilżającego jest pozostawienie w jego składzie (ograniczonej do kilku procent) małej ilości IPA oraz dodanie trudno lotnych środków wspomagających obniżenie napięcia powierzchniowego. Uzyskuje się w ten sposób możliwość zredukowania ilości alkoholu do 1/3 ilości pierwotnie dozowanej. Oznacza to, że zamiast 12-15% w roztworze znajdzie się 4-5% IPA. Równocześnie dzięki lepszemu nawilżeniu i niskiemu parowaniu ogranicza się ilość płynu kierowanego na płytę (redukcja o 40-60%). To oznacza wielokrotne zmniejszenie ilości alkoholu poprzednio potrzebnego do wydrukowania nakładu. Jest to ogromnie ważne dla środowiska naturalnego, zdrowia pracowników i kieszeni właściciela drukarni. Warto, więc podejmować decyzje o wdrażaniu roztworów radykalnie ograniczających ilość zużywanego alkoholu izopropylowego. Wyprowadzenie z drukarni beczek i kanistrów ze 100% wysoce łatwopalnym alkoholem, przy przelewaniu, którego łatwo może dojść do pożaru, powinno nastąpić w wyniku świadomej decyzji osób odpowiedzialnych za funkcjonowanie drukarni. Oczekiwanie, że zmiana nastąpi pod wpływem przepisów wprowadzanego prawa jest mniej pewne, ponieważ nie ma prawa, które byłoby respektowane powszechnie. Skuteczniej zadziała świadomość ryzyka pozostawienia IPA w drukarni i łatwy do przeprowadzenia rachunek zysków związanych z jego eliminacją. Przy podejmowaniu każdej decyzji o wprowadzeniu nowych materiałów do stosowania w produkcji należy wnikliwie analizować informacje zapisane w Kartach Charakterystyki Preparatu (MSDS). Zdarzają się, bowiem przypadki, gdy nowy, rewelacyjny produkt wiąże się np. z ryzykiem kontaktu z zawartymi w nim związkami rakotwórczymi. Rzadko dostawca uprzedza o tym, gdy zachwala swój towar. Zawsze informacje o zagrożeniach można znaleźć w Karcie Charakterystyki. Warto ją dokładnie obejrzeć (szczególnie punkty: 2 i 3 mówiące o składzie i niebezpieczeństwach związanych z preparatem oraz punkt 15 przedstawiający ostrzeżenia i znaczenie użytych symboli).

Zygmunt M. Wilewski
Dyrektor Techniczny Grafikus Systemy Graficzne